De Energiewet: wat verandert er in jouw rechten als energieklant?

Op 1 januari 2026 is de Energiewet ingegaan. Die vervangt de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet, en regelt sindsdien onder meer wat je energieleverancier wel en niet mag. Misschien heb je er niks van gemerkt: je stroom en gas komen gewoon binnen en je contract loopt door.

Toch loont het om te weten waar je rechten nu staan. Het overstapseizoen komt eraan, en juist dan wil je weten hoe het zit met je opzegtermijn, een eventuele opzegvergoeding, prijswijzigingen en je terugleverkosten. In dit artikel lopen we de regels langs die ertoe doen, met per onderdeel wat het concreet voor jou betekent.

Wat is de Energiewet?

De Energiewet is de wet die sinds 1 januari 2026 de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet vervangt. Hij regelt onder meer wat je energieleverancier wel en niet mag. In de Energiewet zelf staan vooral de grote lijnen. De details zijn uitgewerkt in het Energiebesluit en de Energieregeling. Wil je weten hoeveel tijd je leverancier heeft voor een eindafrekening, of hoe hij een opzegvergoeding precies berekent, dan moet je meestal daar zijn. De ACM (Autoriteit Consument & Markt) let er, net als vroeger, op dat leveranciers zich aan de regels houden.

Veel regels zijn niet nieuw. Ze bestonden al in de oude wetten of in beleidsregels van de ACM, en staan nu in één samenhangend stelsel. De rekenmethode voor de opzegvergoeding is daar een goed voorbeeld van: die stond sinds juni 2023 in een beleidsregel van de ACM en staat sinds 1 januari 2026 in de Energieregeling. Voor jou verandert er in de praktijk weinig, maar de spelregels hebben nu een steviger wettelijke basis.

Voordat je tekent: wat je leverancier je moet geven

Een leveringsovereenkomst moet transparant, volledig en in begrijpelijke taal zijn, en je krijgt de voorwaarden vóórdat je tekent. Daarnaast hoort er een samenvatting van de belangrijkste voorwaarden bij. Die bevat in elk geval de afgesproken tarieven en hoe die zijn opgebouwd, hoe vaak de leverancier de tarieven aanpast, en de toezegging dat je elke tariefwijziging op tijd schriftelijk hoort.

Handig om te weten: bij het afsluiten van een contract mag een leverancier je alleen voordelen geven die geldelijk van aard zijn. Een welkomstbonus in euro's mag dus, een gratis tablet of slimme thermostaat als lokkertje niet. Zeg je binnen zes maanden weer op, dan kan de leverancier je vragen die welkomstbonus terug te betalen.

Voldoet je contract niet aan bepaalde van deze eisen, dan kun je het laten vernietigen. Verder geldt voor je contract altijd Nederlands recht, en bij een rechtszaak beslist de Nederlandse rechter. Een beding in de voorwaarden dat iets anders zegt, is nietig. Dat is vooral handig om te weten als je een aanbieding van een buitenlandse partij overweegt.

Wat betekent dit voor jou? Vraag bij elke aanbieding naar de samenvatting en kijk vooral naar de regel over hoe vaak de tarieven kunnen wijzigen. Bij een variabel contract kan dat meerdere keren per jaar zijn. Bij een vast contract ligt de leveringsprijs vast voor de looptijd, maar belastingen en nettarieven kunnen wel veranderen.

Prijswijziging? Dan hoor je dat een maand van tevoren

Wijzigt je leverancier de prijzen, of de methode waarmee hij die vaststelt, dan moet hij je dat schriftelijk en begrijpelijk laten weten, met de reden erbij. Dat moet uiterlijk een maand voordat de wijziging ingaat. Zakelijke klanten horen het soms maar twee weken van tevoren, jij als particulier dus een maand. Past de leverancier andere contractvoorwaarden aan, dan moet hij erbij vermelden of en onder welke voorwaarden je het contract kunt opzeggen.

Bij een dynamisch energiecontract beweegt de kale stroomprijs per kwartier mee met de markt. Die schommelingen zijn de afspraak zelf, daarover krijg je geen aankondiging. Wijzigt de leverancier de manier waarop hij jouw prijs berekent, bijvoorbeeld door een hogere inkoopvergoeding bovenop de marktprijs, dan valt dat wel onder de meldplicht.

Wat betekent dit voor jou? Bewaar zo'n aankondiging. Het is het natuurlijke moment om te vergelijken, en ontstaat er later discussie over een tarief op je nota, dan heb je zwart op wit wat er was afgesproken.

Wat kost overstappen van energieleverancier?

Een opzegtermijn van maximaal een maand

Overstappen kost je niets: een leverancier mag geen overstapkosten rekenen, met als enige uitzondering de opzegvergoeding. Voor alle energiecontracten geldt een opzegtermijn van maximaal een maand, ongeacht de looptijd. De overstap zelf regel je via je nieuwe leverancier: die sluit het contract met je af en zorgt dat de wissel wordt doorgevoerd. Je hoeft je oude contract dus meestal niet zelf op te zeggen.

Wanneer betaal je een opzegvergoeding?

Een opzegvergoeding mag alleen bij een contract met een vaste looptijd én een vaste prijs, en alleen als je dat contract voortijdig opzegt. Bij een variabel of dynamisch contract betaal je nooit een opzegvergoeding. Ook als de looptijd voorbij is, of als je contract niet vermeldt hoe de vergoeding wordt berekend, is het bedrag €0.

De maximale vergoeding bereken je zo: de hoeveelheid energie die je tot het einde van je contract nog zou afnemen, maal het verschil tussen jouw huidige tarief en het tarief dat dezelfde leverancier nu vraagt voor een vergelijkbaar contract met een looptijd die past bij jouw resterende periode. Het gaat om de tarieven zonder belastingen. Is dat nieuwe tarief gelijk aan of hoger dan wat jij betaalt, dan is de opzegvergoeding nul.

Een rekenvoorbeeld, met fictieve tarieven. Stel: je vaste contract loopt nog acht maanden en je verbruikt in die periode naar verwachting nog 700 m³ gas. Je betaalt een kaal leveringstarief van €1,00 per m³. Vraagt je leverancier voor een vergelijkbaar contract nu €0,90 per m³, dan is de maximale opzegvergoeding 700 × €0,10 = €70. Vraagt hij €1,10, dan is het verschil negatief en betaal je niets.

Dat maakt dit moment interessant. De groothandelsprijs voor gas steeg onlangs naar het hoogste niveau in jaren, zoals we beschreven in ons nieuwsbericht over de gasprijs en je energiecontract. Stijgen de tarieven voor nieuwe contracten, dan krimpt je opzegvergoeding, mogelijk tot nul. Maar een nieuw contract is dan ook duurder. Opzeggen loont dus alleen als je elders echt goedkoper uit bent dan met je huidige vaste prijs, en een goedkoop vast contract uitdienen is in zo'n markt vaak de slimste keuze.

Eindafrekening binnen zes weken

Na de overstap moet je oude leverancier je binnen zes weken een eindafrekening sturen. Komt er na die eindafrekening nog een losse rekening voor een opzegvergoeding, dan hoef je die niet te betalen. Controleer de eindafrekening aan de hand van je meterstanden op de overstapdatum. Hoe je de posten op zo'n nota leest, lees je in ons artikel over je energierekening lezen.

Dynamisch contract: recht op een aanbod, geen garantie op voordeel

Leveranciers met meer dan 200.000 klanten zijn verplicht je op verzoek een dynamisch energiecontract aan te bieden. Bij zo'n contract volgt je stroomprijs de groothandelsmarkt, sinds oktober 2025 per kwartier. Kleinere leveranciers mogen dynamische contracten aanbieden, maar hoeven dat niet.

Een recht op een aanbod is iets anders dan de garantie dat het voor jou loont. Dat hangt vooral af van hoeveel verbruik je naar goedkope momenten kunt verschuiven, bijvoorbeeld met een warmtepomp, een elektrische auto of een thuisbatterij. Die afweging maken we uitgebreid in wanneer loont een dynamisch energiecontract?

Over voorlichting hebben leveranciers afspraken gemaakt met de ACM: ze moeten uitleggen hoe het contract werkt en wat de risico's zijn, zoals een hogere rekening in de winter. Die afspraken staan in de gedragscode van brancheorganisatie Energie-Nederland, niet in de Energiewet zelf. Wat je wel wettelijk hebt: met een slimme meter krijg je minstens elke maand een overzicht van je verbruik en kosten (zonder slimme meter minstens elk halfjaar), en minstens eens per jaar een factuur.

Wat betekent dit voor jou? Wil je een dynamisch contract vergelijken, vraag er dan gerust naar bij je huidige leverancier. De marktprijs is voor iedereen gelijk, dus let vooral op de vaste opslag per kWh en het vastrecht. Daarin verschillen leveranciers echt van elkaar.

Teruglevering en energie delen

Heb je zonnepanelen, dan mag je nog tot 1 januari 2027 salderen. Daarna betaal je voor alle stroom die je afneemt en krijg je een vergoeding voor wat je teruglevert. Die regels komen niet uit de Energiewet, maar uit de Wet beëindiging salderingsregeling. Tot 2030 moet die terugleververgoeding minimaal 50% van het kale leveringstarief zijn. Terugleverkosten mag een leverancier alleen rekenen voor de kosten die hij maakt om teruggeleverde stroom te verwerken, en de ACM houdt daar toezicht op.

Wat betekent dit voor jou? Sluit je dit najaar een contract af dat doorloopt na 1 januari 2027, kijk dan niet alleen naar de leveringsprijs, maar ook naar de terugleverkosten en de terugleververgoeding in het contract. Een aanbieding die nu goedkoop lijkt, kan na het einde van salderen tegenvallen. Wat dat einde voor jouw rekening betekent, lees je in ons artikel over het einde van de salderingsregeling.

Nieuw: energie delen

Nieuw sinds de Energiewet is energie delen: je kunt je overschot aan zonnestroom via het net delen met iemand anders, bijvoorbeeld een familielid of een buurman. Jullie hebben dan allebei een slimme meter nodig en een contract bij dezelfde leverancier. De leverancier rekent per kwartier af en brengt de ontvanger energiebelasting en btw in rekening.

Leveranciers zijn niet verplicht om energie delen aan te bieden, en als ze het doen, mogen ze eigen voorwaarden stellen, zoals een administratieve vergoeding. Het is vooral interessant als de ontvanger zijn verbruik naar zonnige uren kan verschuiven. De ACM wijst er zelf op dat het nog niet voor iedereen geschikt is, omdat je met meerdere contracten en tarieven tegelijk werkt.

Als het misgaat: klachten en geschillen

Elke leverancier moet een klachtenprocedure hebben die transparant, kosteloos en eenvoudig is. Op je factuur staat bovendien hoe je een geschil buiten de rechter om kunt laten oplossen. Een leverancier krijgt ook alleen een vergunning als hij is aangesloten bij een geschilleninstantie. Voor jou is dat in de praktijk de Geschillencommissie Energie. Zo pak je een klacht aan:

1. Dien je klacht schriftelijk in bij je leverancier. ACM ConsuWijzer heeft voorbeeldbrieven, bijvoorbeeld voor een te hoge opzegvergoeding.
2. Heb je na vier weken geen oplossing of geen reactie, dan kun je naar de Geschillencommissie Energie.
3. Dien je zaak daar in binnen twaalf maanden nadat je de klacht bij je leverancier indiende.
4. Je betaalt klachtengeld (bij het schrijven van dit artikel €52,50), dat je terugkrijgt als je gelijk krijgt. De uitspraak is een bindend advies: jij en je leverancier moeten je eraan houden.

Gaat het om meer dan €5.000, dan moeten jij en je leverancier allebei instemmen met behandeling door de commissie. Voor de meeste geschillen over een eindafrekening of opzegvergoeding speelt dat niet.

En als je leverancier omvalt?

Voor een leveringsvergunning moet een leverancier aantonen dat hij organisatorisch, financieel en technisch in staat is om te leveren. Gaat een leverancier toch failliet of verliest hij zijn vergunning, dan blijf je gewoon energie krijgen en zorgt de ACM dat je bij een nieuwe leverancier terechtkomt. Verdeelt de ACM de klanten over andere leveranciers, dan kun je daarna overstappen zonder opzegvergoeding. Neemt een andere leverancier het klantenbestand over, dan loopt je contract met dezelfde voorwaarden door.

Laatste ontwikkelingen

• Energiedelen met buren: wetsvoorstel moet drempels wegnemen, kritiek op kosten blijft (5 oktober 2026)
• Energiecontract dit jaar ruim 800 euro duurder, bijna de helft vergelijkt niet (5 oktober 2026)
• Nederland krijgt EU-aanmaning: energie delen met de buren en vrije leverancierskeuze laten op zich wachten (30 september 2026)

Checklist voor dit overstapseizoen

1. Pak je huidige contract erbij: is het vast, variabel of dynamisch, en wat is de einddatum?
2. Loopt je vaste contract nog? Laat je leverancier de opzegvergoeding berekenen en zet dat bedrag af tegen wat je elders bespaart.
3. Vergelijk op kaal leveringstarief, vastrecht en, als je zonnepanelen hebt, de terugleverkosten en terugleververgoeding vanaf 2027.
4. Lees de samenvatting van het nieuwe contract en let op hoe vaak de tarieven kunnen wijzigen.
5. Overweeg een dynamisch contract alleen als je een flink deel van je verbruik kunt verschuiven.
6. Bewaar aankondigingen van prijswijzigingen en controleer binnen zes weken na de overstap je eindafrekening.

De Energiewet maakt van jou geen andere energieklant, maar geeft je wel een helder kader om op terug te vallen. Ken je de vier sleutelmomenten (tekenen, een prijswijziging, opzeggen en de eindafrekening), dan weet je precies waar je op let als je dit najaar je contract tegen het licht houdt.